Had een ondernemer een glazen bol, of kon hij koffiedik kijken, dan zouden omzetten tot grote hoogte stijgen en zouden de vetste winsten binnenstromen. Helaas, dat wordt hem niet.

Maar een bedrijf kan de toekomst wel verkennen, zegt NoordZaken-expert en innovatiespecialist Eelko Huizingh.
Door Eelko Huizingh

De enige constante is verandering, het speelveld voor ondernemers is voortdurend in beweging. Daarom is innoveren steeds weer nodig. Innoveren wordt een stuk makkelijker als je de verandering ziet aankomen. Hoe doe je dat?
Laveren

Elke ondernemer beweegt zich in een speelveld dat bestaat uit klanten, concurrenten, technologie, wetgeving en talloze andere omstandigheden. Die kunnen allemaal een bedrijf maken of breken. Dat vergt continu laveren. Voor een actieve ondernemer is dat steeds een uitdaging. Gelukkig zijn de meeste veranderingen niet groot en is er ruimschoots tijd voor bijsturen. Een enkele keer doet zich plots een grote verandering voor.
Schok

Neem het gasloos bouwen van huizen. Tot voor kort werd uitgebreid gesproken over afschaffing van de wettelijke verplichting elke nieuwe woning van een gasaansluiting te voorzien. Plotseling was daar het besluit dat vanaf 1 juli alle nieuwe huizen gasloos moeten zijn. Een grote schok voor bouwend Nederland. ‘Veel te snel’ vinden projectontwikkelaars. Volgens Heijmans, een van de grootste woningbouwers van Nederland, is het gevolg ‘vertraging in het opstarten van nieuwe projecten’ en nog verdere druk op de woningmarkt. Bouwers en huizenkopers kijken naar de overheid voor compensatie. Terecht?

De toekomst voorspellen is onmogelijk. Veel slimmer is het om de toekomst te verkennen
Eelko Huizingh-innovatiespecialist

Voorspellen

De toekomst voorspellen is onmogelijk. Moet je dus ook niet proberen. Veel slimmer is het om de toekomst te verkennen. Toekomstverkenning is het systematisch in kaart brengen van wat in de toekomst zou kunnen gebeuren of nodig zou kunnen zijn. En daar vervolgens het huidige beleid op aanpassen.
Inspelen

De twee meest gebruikte benaderingen van toekomstverkenning zijn inspelen en vormgeven. Bij inspelen start je vanuit het heden en kijk je naar de verwachte ontwikkelingen die je speelveld kunnen beĆÆnvloeden.

Je kijkt eerst naar je markt, je leveranciers, klanten en concurrenten. Maar kijk vooral ook breder. Hiervoor wordt vaak het DESTEP model gebruikt. DESTEP staat de voor de zes factoren demografie, economie, sociaal-cultureel, technologie, ecologie en politiek-juridisch. Welke trends zien we op deze gebieden? Welk effect zouden ze kunnen hebben op ons bedrijf? En tot slot: wat zouden we nu moeten doen om morgen klaar te zijn als deze ontwikkelingen zich voor doen?
Vormgeven

Bij vormgeven is het uitgangspunt dat de toekomst niet zomaar ontstaat. De toekomst is het gevolg van ons eigen handelen. Daarom start vormgeven met de vraag: welke toekomst zou ik graag voor mij zien? Welke ambitie of droom heb je? Vervolgens kijk je terug van de toekomst naar het heden. Wat is nodig om de gewenste toekomst te realiseren? En daarna: via welke stappen bouwen we de brug die ons van het heden naar die toekomst brengt?
Buitenstaanders

Toekomstverkenning doe je nooit alleen. Meerdere mensen van verschillende afdelingen binnen het bedrijf moeten er een rol in spelen. Nog belangrijker is om met buitenstaanders te praten. Vraag leveranciers en klanten welke veranderingen zij de komende drie tot vijf jaar voor zich zien. Ga ook buiten je eigen kringetje kijken: wie heeft verstand van nieuwe technologieƫn? Wie weet van de nieuwste plannen van de gemeente of de provincie?

Toekomstverkenning doe je nooit alleen. Kijk ook buiten je eigen kringetje
Eelko Huizingh

Morgen

Toekomstverkenning moet je eens in de zoveel tijd doen, het levert zelden direct resultaat op, en is nooit zo urgent als een klant die belt met een vraag. Drie redenen waarom menig ondernemer niet aan toekomstverkenning doet. Niet dat ze het niet belangrijk vinden. Maar vandaag hebben ze er nog even geen tijd voor. Morgen kan het ook nog.
Steen

En zo word je die succesvolle aannemer die al vijftig jaar mooie huizen met gasverwarming bouwt. En dan schrik je op een ochtend wakker omdat ineens alle woningen gasloos gebouwd moeten worden. En vervolgens beschuldig je de overheid van een paniekbesluit. En je vraagt compensatie. Onder welke steen heb je dan gelegen?
Mijn tips:

– Realiseer je dat je je kunt voorbereiden op wat er in de toekomst kan gebeuren
– Zorg dat je verandering aan ziet komen, het maakt innoveren een stuk eenvoudiger
– Maak tijd vrij voor verkennen van wat de toekomst kan brengen
– Kies een methode waarmee je de toekomst verkent
– Laat je bijpraten door mensen buiten je eigen kring.

Dr. Eelko Huizingh is universitair hoofddocent innovatiemanagement, directeur van expertisecentrum Vinci van de Rijksuniversiteit Groningen en auteur van het boek Innovatiemanagement.